ความเป็นมา

ศูนย์หัตถกรรมบ้านเขาเต่าเป็นหนึ่งในโครงการพระราชดำริ เริ่มขึ้นเมื่อพุทธศักราช 2507 เนื่องด้วยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระบรมราชินีนาถ ได้เสด็จเป็นการส่วนพระองค์มาที่หมู่บ้านเขาเต่า อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ จึงเห็นว่าช่วงมรสุมชาวบ้านละแวกนั้นซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาวประมง ไม่มีอาชีพ เนื่องจากไม่สามารถออกไปหาปลาได้ จึงทำให้เกิดการว่างงานและขาดรายได้ จึงมีพระราชประสงค์ที่ต้องการส่งเสริมให้ราษฎรในพื้นที่มีอาชีพเสริมด้วยการทอผ้าฝ้ายด้วยกี่กระตุก ซึ่งกรมส่งเสริมอุตสาหกรรมได้สนองพระราชประสงค์ด้วยการจัดหาอุปกรณ์ รวมทั้งครูทางด้านการทอผ้ามาฝึกสอน ทั้งการทอ ย้อมสี ออกแบบลาย ตัดเย็บ โดยอาศัยใต้ถุนศาลาวัดเขาเต่าในสมัยนั้นในการฝึกทอ ต่อมาช่วงปี พ.ศ. 2509 มีชาวบ้านได้ถวายที่ดินเพื่อใช้ก่อสร้างศูนย์หัตถกรรมบ้านเขาเต่าจนถึงปัจจุบัน ปัจจุบัน ศูนย์หัตถกรรมบ้านเขาเต่า ดำเนินกิจกรรมโดยกลุ่มสตรีทอผ้าเขาเต่า มีผลิตภัณฑ์ที่เป็น ภูมิปัญญาท้องถิ่น และแหล่งเรียนรู้ของชุมชน เช่น ผ้าฝ้ายทอผ้าขาวม้า ผ้าถุง ผ้าโสร่ง ผ้าฝ้ายยกดอก ผ้าฝ้ายสีสันต่างๆ สำหรับตัดเสื้อผ้า หมวก และกระเป๋า ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นสินค้าหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ ผ่านการคัดสรรของจังหวัด ซึ่งผ้าทอบ้านเขาเต่าแห่งนี้มีลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะ คือ ลายทอผ้ารูปกระดองเต่า และผ้าขาวม้าลายเก้ายก ซึ่งถือเป็นงานหัตถกรรมที่ประณีต เหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวที่สามารถซื้อไปเป็นของฝาก หรือใช้เองในชีวิตประจำวันได้
กระบวนการผลิต ขั้นตอนการทอผ้าประกอบไปด้วย 7 ขั้นตอนได้แก่

1. การเตรียมและการเลือกเส้นฝ้ายให้เหมาะสมกับชนิดของผลิตภัณฑ์ที่ต้องการทำ รวมถึงการออกแบบลวดลาย และคำนวณหน้าผ้าและความยาว
2. การจูงม้วน เป็นการนำเส้นฝ้ายที่ออกแบบไว้มาจูงให้ได้ความยาวและหน้าผ้าที่กำหนด โดยแต่ละรอบของการจูง จะต้องจับมือเสือทุกครั้ง
3. การใส่ฟันหวี หรือ ฟืม คือ การนำเส้นฝ้ายทั้งหมดมาใส่ในช่องฟันหวี
4. การม้วนเข้าเพลา คือ การนำเส้นฝ้ายที่ใส่ฟันหวีแล้วทั้งหมด มาหวีให้เส้นฝ้ายตึงเสมอกันโดยม้วนเข้าเพลา โดยขณะที่ม้วนต้องทำให้เส้นฝ้ายที่ม้วนเข้าไม่ตึงเสมอกันทั้งซ้ายและขวา
5. การเก็บตะกรอ คือ การนำเส้นฝ้ายที่ม้วนเรียบร้อยแล้วมาเก็บตะกรอ โดยเส้นฝ้ายยืนจะถูกแบ่งออกเป็น 2 ส่วนเท่าๆ กัน ทั้งบนและล่าง จากนั้นจึงเริ่มเก็บตะกรอล่างก่อน จำนวน 2 ตับ ตะกรอบนอีก 2 ตับ
6. การแต่งกี่ เมื่อเก็บตะกรอเรียบร้อยแล้ว ต้องผูกตะกรอแต่ละตับไว้กับไม้เท้าเหยียบและแต่งกี่ให้ได้องศา เพื่อให้ริมผ้าที่ทอเรียบเสมอกัน
7. การทอผ้า โดยเส้นฝ้ายด้ายยืนและเส้นฝ้ายด้านพุ่งจะสานขัดกัน โดยการเหยียบเท้าเหยียบที่ผูกติดกับตะกรอ จะทำให้เส้นฝ้ายด้านยืนแยกออกจากกันโดยถูกกระทบให้แน่นด้วยฟืม

อัตลักษณ์

เอกลักษณ์ของการทอผ้าบ้านเขาเต่าคือ ลายผ้า 9 เส้น ไม่ว่าจะถักในลวดลายใดก็ตาม จะมี 9 เส้นใน 1 แถว และใช้แต่ผ้าฝ้ายเท่านั้น เป็นสินค้า OTOP ระดับ 5 ดาว

คงเอกลักษณ์

คงเอกลักษณ์ไว้ในแบบฉบับของการทอผ้าโดยใช้กี่กระตุกแบบโบราณ รวมถึงการใช้ผ้าฝ้าย 100%

แหล่งจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์

ศูนย์หัตถกรรมบ้านเขาเต่า

ศูนย์หัตถกรรมบ้านเขาเต่า


ตำบล หนองแก อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
ประธานกลุ่ม คุณอมลวรรณ เอี่ยมสำอาง เบอร์โทร 089-7432559 และ 032-900221